Vanuit een integrale aanpak naar een professionele onderwijscultuur

Het onderwijs van tegenwoordig is sterk in beweging. De externe omgeving is continue in ontwikkeling en de leerlingen van nu vragen een diverse aanpak in verband met alle ontwikkelingen rondom passend onderwijs.

Van leraren worden steeds meer 21-eeuwse vaardigheden gevraagd. Dat betekent eigenlijk dat je elk jaar bezig bent met aanpassing en innovatie. Een visie en strategie kan eigenlijk niet meer dan drie jaren beslaan, omdat we nog niet weten wat de tijd daarna brengt. Dat vraagt veel van onderwijsleiders op het gebied van aansturing van de teams. Hoe houd je regie over de school en hoe kun je in deze turbulente omgeving houvast geven aan leraren en leerlingen. En hoe krijg je teams nog geïnspireerd om in al deze veranderingen nog op een goede, kwalitatieve manier bezig te zijn met wat leraren belangrijk vinden: onderwijs verzorgen aan leerlingen.

Het boek “Onderwijskundig leiderschap door regie te versterken” probeert antwoorden te geven op bovenstaande vragen.
(Het boek is beschikbaar per november/december 2017)

In een aantal stappen nemen we de schoolleider mee op een hele praktische manier van vertaling van de waarden van de school naar een missie, een visie en een strategie van de school tot een integrale manier van werken met professionals, waarin leren van en met elkaar centraal staat. Dat is alleen mogelijk door middel van goed onderwijskundig leiderschap, waarin vertrouwen en inspiratie nodig zijn om de school in zijn kracht te zetten.
Meer dan ooit lijkt deze tijd te vragen om mensen die richting geven en zichtbaar maken waar ons handelen toe leidt. Een wereld waar veel informatie voorhanden is en meerdere waarheden en culturen naast elkaar bestaan, doet een groot beroep op ons vermogen om te weten wie we zijn en wat we echt belangrijk vinden. Dit kritische, zelfbewuste denken gaat samen met een empathisch vermogen om tegelijk open te staan voor andere perspectieven en te blijven voelen wat voor ons zelf belangrijk is. Het vraagt om oprecht interesse en het vermogen te kunnen schakelen in het denken. Van leiders vraagt het, dat ze de moed hebben toe te geven niet alles te weten en te durven vertrouwen op samenwerking, kwetsbaarheid of feilbaarheid en oog te houden voor het maatschappelijk belang van goed onderwijs.
Een onderwijsleider als een moreel kompas met de focus op het belang van een ieder. De spanning van regieversterkend leiderschap zit hem in het gegeven, dat de vele ontwikkelingen in het onderwijs vragen om een duidelijke sturing en leraren tegelijkertijd veel behoefte ervaren aan autonomie en professionele ruimte. Regie versterken op een school houdt in, dat het handelen van de schoolleider bijdraagt aan zowel de persoonlijke als de professionele ontwikkeling van de teams en de inzet op samenwerking en vertrouwen. Vertrouwen in de bedoeling van de ander. Vertrouwen betekent hier niet dat je zeker weet dat de ander doet wat jij vraagt. Het betekent dat je erop vertrouwt dat de ander een goede bedoeling heeft met wat hij doet en dat achter het handelen persoonlijke motivatie of waarden schuilen die nader geëxpliciteerd mogen worden. Samenwerken betekent in dit verband, dat je samen bekijkt welk belang en welke waarden er gedeeld worden en hoe afspraken die daaruit volgen en als waardevol voor de school worden gezien vorm krijgen. Voor zowel de onderwijsleiders als de leraren is samenwerken en erkennen van eigenheid, talent en ideeën van anderen nodig om als kompas te kunnen fungeren. Regieversterkend leiderschap vraagt om verbindende leiders met aandacht voor de ontwikkeling van leerlingen, leraren en schoolteams.
In onze methode van werken begint regie versterken bij jezelf. Om energiek te blijven en te blijven houden van je vak en van leerlingen, is het belangrijk dat je je werk als schoolleider als zinvol ervaart. Dat je weet wat je drijft en waarom je elke dag weer naar school komt. Om te voorkomen dat je te zeer betrokken raakt en je emoties of empathie met je aan de haal gaan, is het nodig dat je je waarden kent, afstand kunt nemen en met een professionele blik kunt kijken wat de situatie van je vraagt. Jezelf zijn en tegelijkertijd professional zijn dus. Hoe bevorder je dat bij leraren?

Daarmee komen we bij het tweede aspect van de integrale aanpak. Hoe kun je vanuit jouw eigen waarden een professional zijn die een bijdrage levert aan de doelstellingen van de school. Voortgangsgesprekken zouden hierover moeten gaan.

  • Wie ben jij?
  • Wat zijn jouw waarden en drijfveren?
  • Wat wil je in professionele zin bereiken met jouw medewerkers en leerlingen?
  • Hoe draagt jouw handelen daartoe bij?
  • Wat is jouw visie op jouw vak en hoe blijf je je hierin ontwikkelen en hoe werk jij samen?

Het is aan de leiders van de school om zichtbaar te maken hoe de waarden zich verhouden tot hetgeen we de leerling willen leren en hoe het handelen van een ieder in de school bijdraagt aan de visie en de ontwikkeling van de leerling.

Het derde aspect geeft mede richting aan het onderwijs. De kunst om in de veelheid van mogelijkheden, ambities, bedoelingen, inzichten en ideeën juist díe dingen te doen die nodig zijn voor het behoud van jouw school, vraagt om een heldere visie.
Een visie die omschrijft waar het handelen op school zich op richt, ingebed in een missie met heldere waarden, die op hun beurt ook weer richting geven aan ons handelen. Waarden maken dat we weten welke beslissingen en handelen passen bij wie we willen zijn als school.
Uitgewerkte, doordachte en levende waarden bieden een raamwerk voor professioneel handelen en maken het mogelijk dat een ieder kan bepalen of hij zichzelf kan zijn op een school.
Waarden maken het mogelijk je te verhouden tot allerlei incidenten op een dag en keuzes te maken. Ook maken ze het mogelijk te bezien hoe deze waarden en de uitwerking daarvan in de dagelijkse praktijk zich verhouden tot wie jij bent. Het maakt het mogelijk te beslissen of datgene dat van jou wordt gevraagd, bij jou past. Door samen met het team een visie uit te werken naar een teamplan met daarin concrete resultaten en een gedrag te beschrijven vanuit de gemeenschappelijke waarden, geef je met elkaar ook meteen betekenis aan jouw eigen handelen en gedrag. Het creëert een collectief bewustzijn in de school dat uiteindelijk zal leiden naar een professionele organisatie.

Dat vraagt goede interventies van onderwijsleiders op het vierde aspect. Het team op de juiste momenten laten zien dat ze het samen doen, het vertrouwen in elkaar te versterken door te inspireren en uit te spreken hoe belangrijk een ieder is en zo de betrokkenheid en inspraak van het team groot te maken. Hen werkelijk regie geven stimuleert bevlogenheid en maakt dat mensen energiek blijven. Mensen ervan bewust maken dat alles op elkaar inwerkt en relaties het mechaniek vormen van een organisatie is nodig, om het besef, dat gedrag op zich niets betekent en pas betekenis krijgt in relatie tot de ander tot stand komt. Een verfrissend idee. Het maakt dat het veroordelen van gedrag zinloos wordt en het vraagt om een analyse van verschillende betekenissen en waarheden die een ieder inbrengt in een team. Een professioneel gesprek dus.

In deze integrale aanpak beschrijven we op welke wijze het onderwijskundig leiderschap van de 21e eeuw samenhangt met bewust handelen en dus jezelf steeds vragen te stellen over jouw manier van handelen en dat van de ander. Door dit met elkaar te bespreken en uit te werken naar het gewenste gedrag van medewerkers en leerlingen beschrijven we ook het gewenste niveau van onze collega’s en leerlingen met elkaar. Daarmee wordt dit ook onderdeel van het gesprek rondom functioneren en beoordelen en bepaalt het team in gezamenlijkheid ook wat ieders bijdrage daarin is en/of gewenst is. Hiervoor is een zinvolle en betekenisvolle relatie van belang en daarbij gebruiken we vijf bouwstenen in de aanpak en uitwerking hiervan, die in ons boek nader staan beschreven.

Auteurs
Desiree Simons – De Roo Interim management en advies
Elena Carmona van Loon – Carmona Ontwikkeling

Désireé Simons

Wilt u dat Désireé Simons u terugbelt?

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Menu
De Roo